ازدواج یکی از بزرگترین تصمیمات و وقایع زندگی هر انسانی است. این تصمیم ممکن است مانند هر تصمیم دیگر انسان اشتباه باشد و منجر به جدایی شود. طلاق این روزها بسیار رایج شده اما بسیاری از ما در مورد مسائل جزئی آن اطلاعات کافی نداریم. در این مطلب قصد داریم در مورد طلاق توافقی صحبت کرده و آن را از تمامی جوانب مورد بررسی قرار دهیم.

 

انواع طلاق

انواع طلاق برطبق قوانین و مقررات کشور ما عبارتند از:

طلاق به درخواست زوج

طلاق به درخواست زوجه

طلاق توافقی

 

طلاق توافقی چیست؟

طلاق توافقی به توافق زوج و زوجه در تمامی موضوعات و مسائل زندگی مشترک منوط بوده و نیازمند حضور هر دو در تمامی مراحل رسیدگی می باشد(البته در صورت اخذ وکیل حضور اجباری نیست). در سال 1391 قانونی جدید جهت حمایت از خانواده مصوب شد که بحث طلاق توافقی را ایجاد نمود. تا قبل از این قانون، اسمی تحت عنوان طلاق توافقی وجود نداشت البته قانون مصوب سال 1371 اشاره به این داشت که اگر زن و مرد بخواهند از هم جدا شوند باید چه مراحلی را طی کرده و چه کارهایی را انجام دهند اما نام آن طلاق توافقی نبود.

علت تصویب این قانون زیاد شدن طلاق های توافقی بود بنابراین مسئولین و قانون گذاران تصمیم گرفتند از آن نام برده و راهکاری جداگانه برای این مورد در نظر بگیرند. در آذرماه سال 1397 بخشنامه ای به مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضایی داده شد که طبق آن طلاق توافقی بدون ارائه ی گواهی عدم انصراف از طلاق میسر نبوده و دفاتر مذکور نمی توانند بدون این گواهی دادخواست طلاق را ثبت کنند.

تا قبل از این بخشنامه مرد و زن یا وکلای آن ها به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست طلاق خود را ثبت می کردند اما پس از تاریخ ذکر شده باید طبق بخشنامه عمل شود. طبق این بخشنامه افرادی که متقاضی طلاق توافقی هستند باید ابتدا وارد سامانه ی نوبت دهی طلاق شده و اطلاعات خود را وارد کنند.

نوبتی جهت مراجعه به مراکز غربالگری یا مراکز مشاور خانواده به این افراد داده می شود که باید سر وقت تعیین شده به مراکز مذکور مراجعه کرده و گواهی عدم انصراف از طلاق را دریافت نمایند. البته دریافت این گواهی پس از انجام مشاوره های لازم امکان پذیر خواهد بود.
موضوعاتی که زوجین باید در خصوص آن ها برای اجرای طلاق توافقی با یکدیگر توافق کنند.

در تمامی این موارد زن و مرد باید با یکدیگر توافق کنند. این توافقات باید به صورت رسمی در دفاتر اسناد رسمی و یا محضر ثبت شوند. در صورت تمایل طرفین می توانند از همان ابتدا به وکلای دادگستری مراجعه نموده و با دادن شرح توافقات به وکلا، وکلای ایشان مراحل قانونی را انجام دهند.

 

مهریه ی زوجه

همانطور که گفته شد همه چیز توافقی است. عدم پرداخت مهریه یا پرداخت کامل یا جزئی از آن باید با توافق زوجین انجام شود. در طلاق توافقی لزومی به بذل مهریه وجود ندارد اما مرد می تواند بخشی از مهریه را در ازای طلاق توافقی کسر کند. در آخر همه چیز به توافق بین طرفین بستگی دارد.

 

نفقه ی زوجه

به عنوان مثال زن و شوهری سه سال باهم زندگی کرده و زن در طی این سه سال هیچ نفقه ای دریافت ننموده است. در این شرایط زوجه می تواند جهت دریافت نفقه ی سال های مذکور اقدام نماید. اما در برخی موارد در طلاق توافقی مرد راضی به طلاق نبوده و زوجه همه یا بخشی از نفقه ی خود را در ازای طلاق می بخشد تا شوهر راضی به طلاق شود. باز هم نتیجه بستگی به توافق طرفین دارد.

 

اجرت المثل زوجه

به مزدی که زن بابت انجام کارهای خانه داری دریافت می نماید اجرت المثل گفته می شود. اجرت المثل در صورتی به زوجه تعلق می گیرد که طلاق از طرف مرد بوده و زن قصد انجام مجانی این کارها را نداشته باشد. در این مورد هم نتیجه وابسته به توافق است.

 

جهیزیه زوجه

جهیزیه به اموالی گفته می شود که زوجه طبق رسم های گذشته به خانه می آورد. سیاهه جهیزیه لیستی از اموالی است که زن به خانه ی شوهر می آورد که برخی افراد این لیست را نوشته و نزد خود نگه می دارند. البته اعتبار آن زمانی است که مرد آن را امضا کرده باشد. در اکثر موارد زوجه پس از طلاق جهیزیه خود را نیز می برد. در صورت عدم توافق در این زمینه زوجه می تواند با توجه به سیاهه اقدام به دریافت جهیزیه خود نماید.

 

وضعیت باردار بودن زوجه

پس از اینکه گواهی عدم امکان سازش توسط دادگاه صادر شد زوجه باید گواهی عدم بارداری را نیز ارائه نماید. در صورتیکه زوجه ادعا کند که به هیچ وجه نزدیکی با شوهر خود نداشته گواهی سلامت بکارت نیز لازم است. گواهی سلامت بکارت معمولاً توسط پزشکی قانونی صادر می شود. در صورت باردار بودن زوجه باید نام پدر و مادر در شناسنامه فرزند ذکر شود. در طلاق توافقی باردار بودن هیچ ربطی به طلاق نداشته و همه چیز بر طبق توافق انجام خواهد شد.

 

حضانت فرزندان

توافق در مورد نگهداری از فرزندان در دادگاه ثبت شده و دادگاه طبق آن حکم صادر می کند. این حکم صادر شده باید اجرا شود و طرفین موظف به رعایت آن هستند.

 

مشاوره تلفنی و اینترنتی طلاق توافقی

 

قرار ملاقات فرزندان

قرار ملاقات فرزندان نیز باید طبق توافق صورت گرفته و حکم دادگاه انجام شود.

نفقه ی فرزندان

نفقه ی فرزندان هیچ ربطی به نگهداری و حضانت از آن ها ندارد به عنوان مثال اگر حضانت به مادر سپرده شده باشد پدر موظف به پرداخت نفقه است. مادر هیچ مسئولیتی جهت پرداخت نفقه به فرزندان ندارد.

برای درخواست طلاق توافقی چه مدارکی لازم است؟

کارت ملی زن و مرد

شناسنامه زن و مرد

عقدنامه

 

طلاق توافقی چه مراحلی دارد؟

ثبت دادخواست

تعیین دادگاه صالحه و شعبه مربوطه جهت رسیدگی به دادخواست طبق آدرس محل سکونت

صدور پیامکی برای زوجین جهت اعلام آدرس، تاریخ و ساعت جلسه

لزوم حضور هردو طرف در دادگاه

داشتن گواهی عدم امکان سازش

ارجاع جلسه توسط قاضی به داوری

 

داور طلاق توافقی باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟

دادگاه از زوجین می خواهد که از بین آشنایان و بستگان مورد اعتماد خود داورانی را معرفی نمایند. داور باید ویژگی های ذیل را داشته باشد:

حداقل 40 ساله

امین

مسلمان

متأهل

دارای حسن شهرت

در صورت عدم معرفی دادگاه خود اقدام به انتخاب داور خواهد کرد. علاوه بر داوری دادگاه زوجین را به مراکز مشاوره ارجاع می دهد تا علت عدم توافق را مطرح نموده و مشاوره های لازم را کسب کنند.

داور و مشاور باید تا حد امکان سعی در ایجاد صلح و سازش بین زوجین داشته باشند. در صورت عدم ایجاد سازش مشاور و دارو نظرات خود را به صورت مکتوب به دادگاه اعلام خواهند نمود. پس از دریافت نظرات مذکور گواهی عدم امکان سازش از طرف دادگاه صادر می شود.

پس از صدور رأی عدم امکان سازش مهلتی برای تجدیدنظر و فرجام داده می شود که هریک از زوجین می توانند تجدیدنظرخواهی و یا فرجام خواهی کنند و تا قطعی شدن رأی منتظر بمانند. برخی زوجین به منظور تسریع در این مرحله حق تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی را اسقاط می کنند.

پس از اینکه رأی قطعی شد دادگاه حکم را در سه نسخه صادر می نماید. دو نسخه برای طرفین و دیگری برای بایگانی در دادگاه است.

مراجعه به دفتر ثبت ازدواج و طلاق پس از صدور گواهی عدم سازش

در صورتیکه تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی اسقاط نشود پس از اینکه گواهی عدم سازش صادر شد زوجین باید به دفتر ثبت ازدواج و طلاق مراجعه نمایند. این گواهی دارای سه ماه اعتبار است و در صورت اتمام اعتبار گواهی و تمامی توافقات باطل شده و فاقد اعتبار خواهند بود.

در این سه ماه هیچ یک از طرفین حق از بین بردن توافق یا تغییر آن را به صورت یکطرفه ندارند و تنها در صورت توافق ثانویه قادر به تغییر یا ابطال توافق اولیه خواهند بود. پس از صدور گواهی عدم امکان سازش در صورتیکه زوجه باکره باشد باید این موضوع را مطرح نموده و همانطور که گفته شد از پزشکی قانونی گواهی سلامت بکارت دریافت نماید.

در صورت باکره نبودن دریافت گواهی عدم بارداری ضروری می باشد. پس از این مراحل زوجین با در دست داشتن گواهی عدم امکان سازش قطعی، بکارت یا عدم بارداری به دفتر مربوطه مراجعه کرده و صیغه ی طلاق برای آن ها جاری می شود.
درصورتیکه زوجه در موعد مقرر در دفتر حاضر نشود به او یک هفته مهلت داده می شود تا برای جاری شدن صیغه ی طلاق مراجعه نماید در غیر اینصورت سردفتر به او اخطار کتبی خواهد داد. و اگر باز هم مراجعه ننماید صیغه ی طلاق بدون حضور او جاری شده و مراتب پس از ثبت به اطلاع وی خواهد رسید.

در صورت عدم حضور زوج در موعد مقرر دادگاه به زوجه وکالت بلاعزل داده و عدم حضور زوج مانع اجرای صیغه طلاق و ثبت آن نخواهد شد. تمامی مراحل با رعایت قوانین شرعی با حضور سردفتر انجام می پذیرند.

اخذ وکالت بلاعزل توسط زوجه برای طلاق توافقی مهم است و باید مورد توجه قرار گیرد. در این مرحله طلاق به دو دسته تقسیم می شود: بائن و رجعی. در طلاق بائن زوجه مقداری از حقوق مالی خود را نادیده خواهد گرفت اما در طلاق رجعی مرد می تواند بدون اقدام به خواندن صیغه ازدواج در دوره ی عده به همسر خود رجوع کند. به عبارت دیگر مرد نمی تواند تا زمان رجوع زن به مالی که به مرد بخشیده به زوجه رجوع کند.

زمان عده برای زوجه باکره سه ماه و برای زوجه مدخله سه طهر می باشد.

طلاق توافقی در دوران عقد چه مراحلی دارد؟

این مورد برای کسانی است که در دوران عقد می خواهند به صورت توافقی از هم جدا شوند. در صورتیکه زوجه باکره باشد حق مهریه او نصف مبلغ کل مهریه خواهد بود و زوجه حق رجوع به مهریه را پس از ثبت طلاق نخواهد داشت. همچنین زوجین می توانند با مراجعه به دفاتر ثبت احوال شناسنامه ای جدید اخذ نمایند. در این شناسنامه ی جدید نام همسر قبلی و طلاق درج نخواهد شد.

اما اگر رابطه ی زناشویی شکل گرفته باشد تمامی مراحل مانند مراحل ذکر شده و طبق توافق طرفین پیش می رود.

 

اخذ وکیل برای طلاق توافقی

معمولاً به دلیل طولانی بودن مراحل انجام کار و عدم تمایل به حضور در دادگاه افراد اقدام به اخذ وکیل می کنند. زوجین می توانند یک وکیل مشترک داشته و یا هریک وکیل جداگانه ای داشته باشند. در برخی موارد فقط یکی از طرفین وکیل می گیرد.
زوجین می توانند برای پیشبرد روند اجرای طلاق از وکیل کمک گرفته و حتی در جلسات مشاوره طلاق و دادگاه نیز حضور نیابند به عبارتی وکیل می تواند به جای فرد در این جلسات شرکت نماید. وکیل می تواند در تمامی مراحل به جای موکل خود حضور داشته و تمامی کارها را از جانب وی انجام دهد زیرا امر طلاق قائم به شخص نیست. فقط در صورت اخذ گواهی سلامت بکارت و یا بارداری زوجه باید حضور داشته باشد. انجام مراحل طلاق در صورت استفاده از وکیل برای پیشبرد مراحل معمولاً بین 7 الی 10 روز طول می کشد.

 

استخدام وکیل طلاق توافقی

 

مراحل و شرایط طلاق توافقی برای ایرانیان مقیم خارج از کشور

در خصوص طلاق توافقی ایرانیان مقیم خارج از کشور شرایط با توجه به محل اقامت زوجین متفاوت است. پس از اینکه زوجین حکم طلاق را از دادگاه مربوطه اخذ نمودند باید به یکی از مراکز اسلامی کشور مورد نظر مراجعه نموده و صیغه طلاق را جاری کنند.
سپس باید طلاق خود را به تأیید یکی از مقامات ایرانی حاضر در آن کشور از جمله سفارت، کنسولگری و یا دفتر حفاظت از منافع ایران رسانده و پس از تأیید اقدام به دریافت تأییدیه وزارت امور خارجه کنند. در مورد مهریه نیز به دلیل اینکه دعوای مالی است باید متناسب با قوانین کشور مربوطه دریافت شود.

قبل از طلاق توافقی چه محدودیت هایی وجود دارد؟

تا زمان ثبت و پذیرفته شدن رسمی طلاق در دادگاه های کشور، زوجه در عقد نکاح زوج بوده و در صورتیکه قبل از ثبت رسمی با فرد دیگری ازدواج کند مجرم شناخته شده و اقدام وی در حکم زنا می باشد.

حق طلاق زوجه

براساس قوانین دین اسلام حق طلاق جز در موارد استثنایی به زوجه تعلق نمی گیرد. برخی از این موارد عبارتند از:

حق طلاق در شروط ضمن عقد به زوجه داده شده و وی وکالت بلاعزل دریافت نموده باشد.

درصورتیکه شروط دوازده گانه ی ضمن عقد توسط زوج رعایت نشود.

درخواست طلاق توافقی روش های مختلفی دارد. راحت ترین روش این است که زوجین متفق القول بر اجرای طلاق بوده و هردو درخواست طلاق داشته باشند. در برخی موارد به درخواست مرد و در برخی موارد به درخواست زن بنابر شروط دوازده گانه ی ضمن عقد خواهد بود.

 

مدت زمانیکه طول می کشد تا طلاق توافقی انجام شود

همانطور که گفته شد با حضور وکیل این مدت 7 الی 10 روز خواهد بود اما در صورت عدم حضور وکیل 15 الی 30 روز زمان نیاز است. البته بسته به شهر محل سکونت و حتی شعبات بررسی و قاضی متفاوت خواهد بود. این مدت زمان به نظر و سلیقه ی قاضی شعبه بستگی دارد، برخی قضات وقت رسیدگی تعیین کرده و برخی دیگر در مدت زمان کمتری گواهی عدم امکان سازش صادر می کنند.

به دلیل اینکه در طلاق توافقی زوجین در تمامی موارد باهم به توافق رسیده اند معمولاً دادگاه های خانواده موضع سختگیرانه ای در این مورد ندارند. جزئیاتی نیز در این مدت زمان مؤثر هستند به عنوان مثال در صورتیکه دادخواست در پنج روز آخر ماه ثبت شود طولانی تر خواهد شد زیرا در این مدت به دلیل آماری که هر شعبه باید ارائه نماید پرونده ارجاع نخواهد شد در نتیجه رسیدگی به پرونده طولانی تر می شود.

 

طلاق توافقی با طلاق خلع و مبارات چه تفاوتی دارد؟

همانطور که گفته شد طلاق توافقی عبارت است است توافق زوجین در امور مالی و غیرمالی و رسیدن به تفاهم در این مورد. این نوع طلاق مناسب افرادی است که مُصر به گرفتن طلاق سریعتر هستند. طلاق خلع و مبارات به دلیل اینکه از نوع بائن می باشد امکان رجوع در آن وجود ندارد اما به طور کلی شبیه به طلاق توافقی است. طلاق خلع یعنی زن به واسطه کراهت از شوهر مالی به او داده و طلاق می گیرد مثلاً مهریه خود را می بخشد.

در طلاق مبارات کراهت از سوی طرفین بوده اما عوض نمی تواند زاید بر مقدار مهریه باشد. در این نوع طلاق هر دو طرف تمایل به جدایی دارند اما مقدار مالی که زن به مرد می دهد از میزان مهریه بیشتر نیست. در این طلاق تا زمانیکه زن خواهان مبلغ بخشیده شده به مرد نباشد بائن است و رجوع امکان ندارد.

در این نوع طلاق زن از شوهر حق ارث نداشته و نفقه به او تعلق نمی گیرد. در صورتیکه زوجه مایل به دریافت مهریه یا پس گرفتن مال خود باشد ماهیت طلاق به رجعی تغییر می کند. در طلاق رجعی امکان رجوع مرد و ارث و نفقه برای زن وجود دارد.

 

آیا طلاق توافقی هزینه ای دارد؟

دادخواست طلاق توافقی نیز مانند هر دادخواست دیگری در دادگاه حق دادرسی دارد. این حق دادرسی بنابرا ارزش روز متغیر است. علاوه بر این هزینه ای نیز باید برای مشاوره طلاق توافقی پرداخت شود که آن نیز متناسب با ارزش روز محاسبه می شود. ثبت طلاق در دفتر ازدواج و طلاق نیز دارای تعرفه ای است که باید پرداخت شود. علاوه بر موارد ذکر شده اگر هریک از زوجین قصد اخذ وکیل را داشته باشند حق الوکاله نیز به هزینه های مذکور اضافه خواهد شد.

 

طلاق توافقی چه مزایایی دارد؟

نیازی به تشکیل پرونده های متعدد در دادگستری نیست.

نیازی به رجوع مکرر زوجین به دادگستری نیست.

زمان صدور گواهی لازم جهت اجرای طلاق کوتاه است.

تنش کمتری بین زوجین و خانواده های آن ها ایجاد می شود.

به دلیل عدم وجود تنش های زیاد فرزندان استرس کمتری را تجربه می کنند.

گواهی دارای سه ماه مدت است که باعث حفظ دوام عقد نکاح می شود در صورتیکه حکم طلاق فاقد مدت اجرایی بوده و زندگی مشترک هر لحظه تهدید می شود.

احتمال اینکه زوجین در آینده رجوع کنند وجود دارد چون همانطور که گفته شد تنش در این طلاق بسیار کمتر است.

طلاق توافقی چه معایبی دارد؟

پس از صدور حکم طلاق هیچ اجباری از طرف دادگاه برای حضور زوج وجود ندارد زیرا رفتن به محضر با توافق طرفین بوده و نمی توان توافق را با اجبار و الزام همراه کرد. جهت حل این مشکل بهتر است الزام برای رفتن به محضر نیز جزئی از توافقات باشد. با این روش زوجه می تواند شوهر را ملزم به انجام آنچه تعهد کرده است بکند.

 

علت تصمیم به طلاق توافقی چیست؟

طلاق و جدایی همیشه ریشه دارد و این منشأ به قبل از ازدواج برمی گردد. امروزه جوان ها بدون مشورت با خانواده و بزرگان و بدون اینکه در مورد خانواده و طرف مقابل تحقیق کنند تصمیم به ازدواج می گیرند. دو طرف فقط یکدیگر را دیده و می پسندند بدون آنکه شرایط اقتصادی، فرهنگی، خانوادگی و …. طرف مقابل را در نظر بگیرند.

این افراد همانطور که بدون هیچگونه مشورتی ازدواج می کنند همانطور نیز از هم جدا خواهند شد. طبق تحقیقات انجام شده زوجینی که ازدواج معقولی داشته اند و از روی لجاجت با یکدیگر ازدواج نکرده اند در هنگام طلاق دلیل موجهی برای انجام این کار دارند به عنوان مثال نازایی.

افرادی که دلیل موجهی برای انجام این کار دارند از روی لجاجت با خانواده ها یا طرف مقابل این کار را انجام نمی دهند بلکه به این نتیجه می رسند که زندگی با یکدیگر برایشان نه تنها خوشایند نیست بلکه آزاردهنده نیز هست. در طلاق توافقی شما هم می توانید فرهنگ عالی را ببینید و هم بدترین فرهنگ را.

 

علت زیاد شدن طلاق توافقی چیست؟

زمانیکه طلاق توافقی وجود نداشت بسیاری از زوجین بخاطر لجاجت با یکدیگر وارد جنگ و دعواهای وحشتناکی شده و مدت طولانی علیه یکدیگر در دادگاه شکایت می کردند. می توان گفت یک سوم طلاق های توافقی به دلیل این است که زن و شوهر از دعوا و کشمکش خسته شده و تصمیم می گیرند که به صورت توافقی از هم جدا شوند.

به عبارت دیگر یک سوم طلاق های توافقی به دلیل خسته شدن زوجین از دودنگی در دادگستری است. پس از اینکه طرفین تصمیم می گیرند به صورت توافقی از هم جدا شوند دادگاه از آن ها می خواهد از شکایت هایی که علیه یکدیگر کرده اند رضایت دهند و پرونده های مربوط به شکایات قبلی را ببندند. بنابراین اکثر طلاق های توافقی به این صورت نیست که زن و شوهر به این نتیجه ی رسند که به هیچ وجه نمی توانند باهم زندگی کنند بلکه برخی موارد از روی خستگی و ناچاری این کار را انجام می دهند.